Kisa pou w fè si yo pa peye w pou travay ou
Si patwon ou pa t peye ou, li te peye w an reta, oswa li te peye w mwens pase sa w te touche, ou ka gen opsyon. Gid sa a esplike pwoblèm salè komen, etap ou ka pran, epi kijan pou jwenn yon avoka ki gen lisans si ou bezwen èd.
Lè pa resevwa salè a ka ilegal
Ozetazini, travayè yo souvan gen dwa pou yo peye yo pou tan yo te travay. Sa ka gen ladan salè nòmal, salè pou lè siplemantè (overtime), salè minimòm, salè final apre ou fin kite yon travay, epi pafwa konsèy (tips) oswa komisyon. Règleman yo egzak varye selon eta a ak sitiyasyon ou.
Yon reklamasyon salè se yon demann pou lajan ou kwè patwon ou dwe ou ki pa peye. Pwoblèm salè yo ka rive si patwon ou pa janm peye ou, li peye ou an reta, li retire lajan nan chèk ou san yon rezon ki valab, li pa peye lè siplemantè, oswa li di ou se yon kontraktè endepandan lè petèt ou ta dwe yon anplwaye.
Menm si yo peye w an kach, si ou pa gen estati imigrasyon, oswa si ou pa pale anglè byen, ou toujou ka gen dwa anba lwa salè yo. Anpil travayè pè pale. Moun pa dwe neglije pè sa a. Men, si ou kenbe dosye epi ou jwenn bon enfòmasyon, sa ka ede w pwoteje tèt ou.
Siy ki pi komen yon pwoblèm salè
- Ou te travay lè ki pa janm parèt sou chèk ou
- Tay ou te peye a te pi ba pase sa yo te pwomèt ou
- Ou te travay plis pase 40 èdtan nan yon semèn epi ou pa resevwa salè lè siplemantè (overtime), si lwa overtime yo aplike pou travay ou
- Patwon ou te fè dediksyon, sa vle di li retire lajan nan salè ou, san li pa esplike klèman poukisa
- Ou te kite oswa yo te revoke w, epi ou pa t resevwa chèk salè final ou a alè, si eta ou mande pou peye rapid salè final
- Yo te mande w travay anvan ou pointer (clock in), apre ou pointer (clock out), oswa pandan repo ki pa peye
- Yo te pran konsèy ou (tips) oswa yo pataje yo nan fason ki ta ka vyole lwa a
- Patwon ou te rele ou yon kontraktè endepandan, men li kontwole travay ou tankou yon travay anplwaye
Kisa pou w fè touswit
- Ekri dat ou te travay, lè yo, kote travay la (job site), pousantaj salè ou, epi sa ou te resevwa an reyalite
- Kenbe prèv, tankou payslip/chèk salè, fèy lè (time sheets), orè travay, mesaj tèks, imèl, dosye depo dirèk (direct deposit), foto orè yo afiche, ak nenpòt kontra oswa mesaj lè yo anboché w
- Si li sanble san danje, mande patwon ou an ekriti pou salè ki manke a. Yon mesaj tèks oswa yon imèl ka kreye dosye
- Kalkile sa ou panse yo dwe ou. Mete ladan lè ki pa peye, overtime ki manke, epi nenpòt dediksyon ki ilegal ou ka idantifye
- Tcheke dat limit ou. Dat limit la se dènye jou ou ka depoze yon reklamasyon. Dat limit yo varye selon eta a ak kalite reklamasyon salè a
- Konsidere depoze yon plent ak ajans travay eta ou oswa Depatman Travay Etazini (U.S. Department of Labor), selon pwoblèm nan
- Pale ak yon avoka ki gen lisans nan domèn travay (employment) si kantite lajan an gwo, si detay yo konplike, si ou pè revanj (retaliation), oswa si patwon ou inyore demann ou a
Kijan pou w konstwi yon dosye solid
Bon dosye yo enpòtan. Si patwon ou pa t kenbe dosye tan (time records) ki kòrèk, nòt ou menm ka toujou ede. Eseye fè yon delè (timeline) senp. Mete lè ou te kòmanse travay la, orè ou, moun ki te sipèvize ou, kijan yo te peye w, epi chak fwa salè a te manke oswa li te pi ba.
Kenbe tout bagay yo nan yon sèl kote. Ekran (screenshots) mesaj tèks. Foto orè ou te ekri a men. Dosye bank. Yon kaye kote ou note lè chak jou. Si kòlèg travay yo te wè menm pwoblèm nan, ekri non yo tou. Pa chanje dokiman yo. Sèlman sove kopi.
Si patwon ou te peye w an kach, ka ou a ka toujou valab. Peman an kach pa menm bagay ak peman legal. Sa ki enpòtan se si yo te peye w nèt jan lwa a mande a. Yon avoka oswa yon ajans travay ka ede revize dosye ou yo epi eksplike sa ki ka aplike.
Kote ou ka mande èd
Gen kèk travayè ki depoze yon plent ak yon ajans travay. Yon ajans travay se yon biwo gouvènman ki trete plent sou salè nan travay. Eta ou ka gen pwòp biwo salè pa l. Depatman Travay Etazini (U.S. Department of Labor) trete tou kèk pwoblèm salè federal. Ki biwo ki pi bon an depann de travay ou, eta ou, epi kalite salè ki manke a.
Ou ka pale tou ak yon avoka travay ki gen lisans. Yon avoka ka revize sa ki rive yo, eksplike reklamasyon ki posib, epi di ou ki etap ki ka adapte ak sitiyasyon ou. Sa se konsèy legal, epi sèlman yon avoka ki gen lisans ka bay li. Legal Bearings se pa yon biwo avoka (law firm) epi li pa bay konsèy legal.
Si lang nan se yon baryè, mande si yo disponib pou tradiksyon/entèpretasyon. Anpil biwo ak avoka ka travay ak moun ki pa pale anglè. Ou ka itilize sèvis gratis nou an matching avoka pou chèche yon avoka ki gen lisans nan zòn sa a. Ou ka aprann plis sou pwosesis la nan kijan li mache oswa li sou èd nan lwa travay.
Atansyon sou revanj (retaliation)
Kisa yon avoka ka mande w
Souvan, yon avoka ap vle premye bagay debaz yo. Pa egzanp: ki lè ou te travay la, kijan yo te peye w, konbyen èdtan ou te travay, si ou te siyen nenpòt akò, epi ki prèv ou genyen. Yo ka mande tou si lòt travayè te gen menm pwoblèm nan.
Eseye di laverite epi bay tout enfòmasyon yo, menm si kèk detay ka fè w wont. Si ou pa konnen dat oswa kantite lajan an egzak, di sa. Estimasyon pafwa pi bon pase silans, sitou si ou esplike kijan ou rive sou estimasyon yo.
Si ou vle èd pou jwenn yon moun, Legal Bearings ofri yon fason gratis pou jwenn matche ak yon avoka ki gen lisans ki trete pwoblèm sa yo. Sèvis la gratis pou ou. Legal Bearings resevwa yon montan fiks (flat fee) nan men avoka ki patisipe yo, se pa yon pousantaj nan salè w oswa nenpòt règleman (settlement). Lè sa a, yon avoka ka di ou si ka ou a ta ka vo li pou pouswiv, epi ki depans, si genyen, ki ta ka aplike.
Kesyon yo poze souvan
Èske mwen ka toujou pote plent si yo te peye m an kach?
Wi, ou ka toujou gen dwa. Peman an kach pa vle di otomatikman patwon ou te suiv lwa salè yo. Kenbe nenpòt prèv ou genyen, tankou mesaj, nòt, foto, ak dosye bank, epi pale ak yon avoka ki gen lisans oswa yon ajans travay sou sitiyasyon pa ou.
E si mwen pa gen estati imigrasyon?
Gen kèk lwa salè ki ka toujou pwoteje ou menm si ou pa gen estati imigrasyon legal. Zòn sa a sansib, epi detay yo enpòtan. Yon avoka ki gen lisans ka bay konsèy sou risk pa w yo ak opsyon ki posib pou sitiyasyon pa ou.
Èske mwen bezwen yon kontra ekri pou fè yon reklamasyon salè?
Non, pa toujou. Anpil travayè pa gen yon kontra formal ekri. Payslip/chèk salè, mesaj tèks, orè, deklarasyon temwen, ak dosye ou menm ka toujou ede montre sa yo te pwomèt ou ak sa ou te travay.
Konbyen li koute pou m pale ak yon avoka sou salè mwen ki pa peye?
Pri yo varye selon eta a ak sitiyasyon pa ou. Gen kèk avoka ki ofri yon konsiltasyon gratis, pandan lòt yo pran yon frè, souvan anviwon $0 pou $300 pou premye reyinyon an. Mande sou frè a anvan randevou a epi si gen lòt opsyon peman ki ta ka disponib.
Konbyen tan mwen gen pou depoze yon reklamasyon?
Anjeneral gen yon dat limit, yo rele sa statute of limitations, ki vle di dènye jou ou ka depoze. Dat limit la depann de lwa a, eta ou, ak kalite reklamasyon an. Li bon pou w aji vit epi mande yon avoka ki gen lisans oswa yon ajans travay pi vit ou kapab.
An kreyòl klè: Si bòs ou pa t peye w pou travay ou te fè a, sove prèv ou, aji vit, epi konsidere itilize sèvis matche gratis nou an pou jwenn yon avoka ki gen lisans ki ka esplike opsyon pa ou yo.